دل‌نوازها

«جلال ذوالفنون» نوازنده و آهنگ‌ساز، بر اثر بیماریِ قلبی جان سپرد. او ۷۴ سال داشت. به گزارش «خبرگزاری مهر»، «جلال ذوالفنون» که دو هفته پیش تحت عمل جراحی قرار گرفته بود، به دلیل خون‌ریزی در بیمارستانی در کرج درگذشت.

«جلال ذوالفنون» در سال ۱۳۱۶ در «آباده» زاده شد. در کودکی همراهِ خانواده‌ به تهران آمد و فراگیری موسیقی را از ۱۰ سالگی آغاز کرد. برای ادامه‌ی تحصیل به «هنرستان موسیقی ملی» رفت و آن‌جا با سازهای تار و ویولن آشنا شد. هم‌زمان با تاسیس رشته‌ی موسیقی در «دانشکده‌ی هنرهای زیبا» به آن‌جا رفت. آشنایی با شخصیت‌های «موسیقی ملی ایران» چون «نورعلی برومند» و «داریوش صفوت» برای او شناخت تازه‌ای از «موسیقی اصیل ایران» به هم‌راه داشت. «جلال ذوالفنون» از آثار و نحوه‌ی نوازندگیِ بزرگانی چون «ابوالحسن صبا»، «ارسلان درگاهی» و «احمد عبادی» درس فراوان گرفت و در نهایت خود به بیان مستقلی در نوازندگی «سه‌تار» رسید. «جلال ذوالفنون» آثار متعدد مکتوب و صوتی در زمینه‌ی «موسیقی ملی ایران» از خود بر جای نهاده است که آلبوم‌های «گل صدبرگ» و «آتش در نیستان» از بارزترینِ آن‌هااست. او در «بیست و هفتمین جشنواره‌ی موسیقیِ فجر» به عنوان «هنرمند برجسته‌ی موسیقی سنتی» مورد تقدیر قرار گرفت.

خبرگزاریِ مهر

«Frontera»، به فارسی «مرز» نام دومین آلبوم گروهِ «Strunz & Farah» است که نخستین بار به‌سال ۱۹۸۴ در ۸ تراک و مدت ۴۳ دقیقه به‌دست «Milestone» در آمریکا منتشر شد. گروهِ «Strunz & Farah» از دو نوازنده‌ی گیتار، «اردشیر فرح» از ایران و «Jorge Strunz» از کاستاریکا در سال ۱۹۷۹ شکل گرفت و تا مارس ۲۰۱۲ علاوه بر کنسرت‌های بسیار ۱۹ آلبوم نیز منتشر کرده است. آخرین آلبوم این گروه به‌نام «Journey Around the Sun» نامزد کسب جایزه‌ی گرمی شد.

جلد آلبوم، Strunz & Farah و WikiPedia

«راز و نیاز» آلبوم موسیقی سنتی ایران با آواز «علیرضا افتخاری» به آهنگ‌سازیِ «حسین علیزاده» و نوازندگی «گروه‌ شیدا و عارف» در دو بخشِ «دستگاه راست‌پنجگاه» و «گوشه‌ی شوشتری» بر سروده‌های «حافظ»، «مولوی» و «باباطاهر» است که نخستین بار زمستان ۱۳۶۷ به‌دست «ماهور» در ۱۳ تراک به مدت ۵۷ دقیقه و ۴۷ ثانیه منتشر شد. نام آلبوم از قطعه‌ی گروه‌نوازیِ سه‌تار به همین نام در «گوشه‌ی شوشتری» گرفته شده است. «راز و نیاز» پنجمین آلبوم منتشر شده‌ی «علیرضا افتخاری» است.

بیا تا گُل برافشانیم و مِی در ساغر اندازیم       فلک را سقف بشکافیم و طرحی نو در اندازیم
اگر غم لشکر انگیزد که خونِ عاشقان ریزد       من و ساقی به هم سازیم و بنیادش براندازیم
شراب ارغوانی را گلاب اندر قدح ریزیم       نسیم عطرگَردان را شِکَر در مجمر اندازیم
چو در دست است رودی خوش بزن مطرب سرودی خوش       که دست‌افشان غزل خوانیم و پاکوبان سر اندازیم
صبا خاک وجود ما بدان عالی‌جناب انداز       بود که‌آن شاه خوبان را نظر بر منظر اندازیم
یکی از عقل می‌لافد یکی طامات می‌بافد       بیا که‌این داوری‌ها را به پیشِ داور اندازیم
بهشت عدن اگر خواهی بیا با ما به مِی‌خانه       که از پای خُمَت روزی به حوض کوثر اندازیم
سخن‌دانی و خوش‌خوانی نمی‌ورزند در شیراز       بیا حافظ که تا خود را به مُلکی دیگر اندازیم

جلد و متن آلبوم، ماهور

«Musique Classique Persane»، به فارسی «موسیقی سنتی ایران (Persian Classical Music)» آلبوم بدیهه‌سازیِ نِی‌ و آواز «حسین عمومی» و تنبک‌نوازیِ «مجید خلج» در «دستگاه ماهور»، «دستگاه نوا»، «دستگاه شور» و «آواز اصفهان» بر سروده‌ی «اسماعیل خویی» است که نخستین بار به‌سال ۱۹۹۶ به‌دست «Al Sur» در فرانسه به مدت ۵۹ دقیقه و ۱ ثانیه منتشر شد. آلبوم «موسیقی سنتی ایران (Persian Classical Music)» در «سایت حسین عمومی»، «نیِ هزار آوای عشق» خوانده شده است.

هم‌چنان دارم دلی شیدای عشق       جاودان سودای او، سودای عشق
صدهزار آوا نهان در نای او       نای او نای هزار آوای عشق
تو به توی‌اش، تو به توی‌اش، تو به تو       جای عشق و جای عشق و جای عشق
واله‌ی والاییِ والای خویش       عاشقِ زیباییِ زیبای عشق
گر بمیرد این دل شیدای من       وای عشق و وای عشق و وای عشق (اسماعیل خویی)

فهرست:
۱. طوسی
۲. درآمد
۳. چهارمضراب
۴. دادِ گشایش
۵. ضربیِ گشایش
۶. حصار
۷. ضربیِ حصار
۸. فعلی، شکسته
۹. ضربیِ شکسته
۱۰. دل‌کَش، حزین، خسروانی
۱۱. عراق
۱۲. ضربیِ عراق
۱۳. راکِ هندی، راکِ کشمیر، سفیرِ راک
۱۴. بیاتِ راجه و اوج
۱۵. تصنیف، سروده‌ی اسماعیل خویی
۱۶. رِنگ

جلد و متن اثر

«احمد شاملو، بزرگ شاعرِ آزادی Ahmad Shamlou, Master Poet of Liberty» نام مستندی به تهیه‌کنندگیِ «بهمن مقصودلو» و کارگردانیِ «مسلم منصوری» بر مدارِ زندگیِ و اندیشه‌های «احمد شاملو» است که میان سال‌های ۱۹۹۸ تا ۱۹۹۹ ساخته و در سال ۱۹۹۹ برنده‌ی جایزه‌ی «استیگ داگرمن Stig Dagerman» گشت. «احمد شاملو، بزرگ شاعرِ آزادی» نخستین بار روز دوم ماه جون سال ۲۰۰۰ به مدت يک هفته در سينما «Laemmle» در «سنتامونيکا» به نمايش در آمد. در این مستند «آیدا سرکیسیان»، «سیمین بهبهانی»، «بهرام بیضایی»، «ایران درودی»، «محمود دولت‌آبادی»، «محمد قاضی»، «محمد حقوقی»، «عباس کیارستمی»، «جواد مجابی»، «ضیا موحد»، «اسماعیل نوری‌علاء»، «محمدعلی سپانلو»، «پوران سلطانی (همسر مرتضی کیوان)» و «ناصر تقوایی» به بازگوییِ دیدگاه‌های خود از «احمد شاملو» و کارهایش می‌پردازند.

موسیقی متن این فیلم گزیده‌ای از «کنسرتو برای فلوت و چلو از یوهان سباستیان باخ»، «کوارتت شماره‌ی ۱۳ برای سازهای زهی از لودویگ وان بتهوون»، «کنسرتو شماره‌ی ۱ برای ویولن و ارکستر از دمیتری شوستاکوویچ» و قطعه‌هایی از «فریدون شهبازیان» و «اسفندیار منفردزاده» است.

«احمد شاملو، بزرگ شاعرِ آزادی» فیلم‌نامه نداشت و کار با نسخه‌ای آغاز شده بود که پسندِ «احمد شاملو» نشد. تهیه‌کننده در دو تدوین تازه در «تهران» و «نیویورک» به فیلم ساختاری نو بخشید و فیلم‌نامه‌ی این مستند دیرتر، از روی «نسخه‌ی تدوینِ نیویورک» پیاده‌سازی شد.

درباره‌ی کارگردان:
«مسلم منصوری»، فیلم‌سازِ مقیم آمریکا تا سال ۱۳۷۹ در ايران زندگی کرد و چند فیلم ساخت. از این میان «کلوزآپ، نمای دور» و «مستند زندگیِ حسین سبزیان، یک شیفته‌ی سینما» را می‌توان نام برد. «مسلم منصوری» هم‌چنین ۳ مستند دیگر به نام‌های «جنگ زده‌گان»، «محاکمه» و «زنان تن‌فروش» را نیز از راه‌های زیرمینی در ایران ساخته است.

آلبومِ «دل مجنون» آوازِ «محمدرضا شجریان» در کنسرت لس‌آنجلس به‌سالِ ۱۳۶۹ بر روی سروده‌های «سعدی»، «حافظ» و «مولوی» در «آواز بیات ترک» و «آواز افشاری» است که در سال ۱۳۷۰ در ایران منتشر شد.

«حسن کسایی» اعتقاد دارد واژه‌ی «بیاتِ تُرک» ریشه در «به‌یادِ تُرک» دارد و «بیاتِ زند (به‌یادِ زند)» نیز خوانده شده است. از واژه‌ی «تُرک» در ادبیات فارسی برای اشاره به «معشوق» استفاده شده است:

به تنگ چشمیِ آن ترکِ لشکری نازم               که حمله بر منِ درویشِ یک قبا آورد (حافظ)

«آواز افشاری» که از شاخه‌های «دستگاه شور» است سرشار از گلایه و زاری است و با اشعاری که برای آلبوم انتخاب شده‌ و مایه‌ای به غایت عاشقانه دارد همسو است...

تصنیفِ «یعنی چه»، حافظ، متن قرمز در آواز نیست:

ناگهان پرده برانداخته‌ای یعنی چه؟
مست از خانه برون تاخته‌ای یعنی چه؟
زلف در دست صبا گوش به فرمان رقیب
این همه با همه درساخته‌ای یعنی چه؟
شاه خوبانی و منظور گدایان شده‌ای
قدر این مرتبه نشناخته‌ای یعنی چه؟
نه سر زلف خود اول تو به دستم دادی
بازم از پای درانداخته‌ای یعنی چه
سخن‌ات رمز دهان گفت و کمر سرّ میان
و از میان تیغ به ما آخته‌ای یعنی چه؟
هر کس از مهره‌ی مهر تو به نقشی مشغول
عاقبت با همه کج باخته‌ای یعنی چه؟
حافظا در دل تنگت چو فرود آمد یار
خانه از غیر نپرداخته‌ای یعنی چه؟

فهرست:
۱. درآمد بیات ترک
۲. چهارمضراب
۳. ساز و آواز
۴. تصنیف صنما
۵. قطعه‌‌ی کُردیِ «درد دل» و آواز
۶. تصنیف دل مجنون
۷. ساز و آواز
۸. تصنیفِ «یعنی چه؟»
۹. رِنگ بیت ترک

هنرمندان:
آهنگ‌ساز: محمدرضا شجریان، داریوش پیرنیاکان و اسماعیل مهرتاش
آواز: محمدرضا شجریان
تار: داریوش پیرنیاکان
نی: جمشید عندلیبی
تنبک: مرتضی اعیان

برداشت آزاد از کتابِ «هَزارِ گل‌خانه‌ی آواز»، جلد اثر و شجریانی‌ها

«شش تصنیف قدیمی Six Songs from the Qajâr Period» حاصل بازسازی و اجرای شش تصنیف قدیمیِ دوران قاجار با آواز «خسرو انصاری» در دو بخشِ «دستگاه چهارگاه» و «آواز اصفهان» است که به‌سال ۱۳۸۴ به‌دست «ماهور» در ۲۳ تراک منتشر شد. برخی از تصنیف‌های این مجموعه چون «بُتا بُتا» (ساخته‌ی سلطان خانم) و «از دلم بی‌خبری» برای نخستین بار در سال‌های اخیر اجرا شده‌اند. تصنیف‌های «بُتا بُتا» و «بهشتِ عدن» از صفحه‌های «رضاقلی نوروزی» و تصنیف «از دلم بی‌خبری» از آموزه‌های «داریوش صفوت» استخراج شده‌اند. تصنیف «نگارا» روایت «عبدالله‌خان دوامی» و تصنیف «تا به زلف خویش» بر اساس اجرایی از «نورعلی برومند» و «علی‌اصغر بهاری» است. چهارمضراب‌ها از ساخته‌های «ابوالحسن صبا» و رِنگ چهارگاه توسط «رکن‌الدین مختاری» ساخته شده و «رِنگ اصفهان» نیز که ساختار عجیبی دارد ظاهرن ساخته‌ی «مرتضی نی‌داوود» است. این رِنگ را «مرتضی نی‌داوود» در صفحه‌ای به همراه برادرش «موسی نی‌داوود (نوازنده‌ی ویولن)» نواخته است.

آلبوم «The Paths of Divine Love» به فارسی «راه عشق الهی» دومین آلبوم منتشر شده از نوازندگی تنبورِ «نورعلی الهی» عارف، فیلسوف، قاضی و موسیقی‌دان معاصر ایرانی معروف به «استاد الهی» است که نخستین بار در سال ۱۹۹۷ در فرانسه به‌دست «Chant du Monde» با نام «Les Chemins de l'amour Divin» منتشر و بعدها در سال ۲۰۰۴ بازبینی و بازنشر شد.

در همه‌ی تراک‌های این آلبوم جستجو برای «عشق ایزدی» جاری است. در تراک‌های «سوییتِ شاه حسینی» و «طرز» عشق، شور و غمِ دوری بر انگیخته می‌شوند و با گذار از «هفت خوان رستم» به سوی «عشق ایزدی» پیش می‌رود تا سر انجام شنونده شاهد شادیِ دیدار معشوق می‌شود. خلاقیت هارمونی‌ها و ملودی‌‌هایی که یکی پس از دیگری جاری می‌شوند وصف ناشدنی است.

موسیقی در زندگی «نورعلی الهی» چیزی فراتر از هنرِ آهنگ‌سازی یا نوازندگی و یکی از شیوه‌‌های پرستش بود. او که نوازندگی تنبور را از سن ۶ سالگی آغاز و در ۹ سالگی استاد این ساز نامیده می‌شد نه در هیچ جمعی نوازندگی کرد و نه هرگز نوازندگی‌اش را با اصولی حرفه‌ای ضبط کرد. موسیقی وی، ریشه در سنتی دیرینه دارد که سال‌ها سینه به سینه گشته است. طبق این سنت، در جمع‌های معنوی، متونِ مقدس را با صدای موزون می‌خواندند. این نغمه‌ها گاهی با سازهایی چون تنبور، نی، و دف همراه می‌شد.

از نقش‌های اصلی «نورعلی الهی» در اعتلای موسیقیِ تنبور این‌که رپرتوار ساده و ابتدایی این ساز را به مجموعه‌ای دقیق، پیچیده و هنری تبدیل کرد. هر چند موسیقی او مبتنی بر سنتِ کهن است، اما از بسیاری جهات، پدیده‌ای است کاملاً بدیع که ویژه‌ی اوست. ساخته‌ها و بدیهه‌نوازی‌های فراوان او از لحاظ پیچیدگی، رنگ، لحن و دامنه‌ی وسیعِ عواطفی که برمی‌انگیزد، به هیچ یک از قطعاتی که پیش از او وجود داشت، شباهت ندارد. «نورعلی الهی»، تغییرات مهمی نیز در ساز به وجود آورد، با اضافه کردن سیم سوم، صدا و رنگ‌های تأثیرگذار فراوانی پدید آورد و آن را با هنر آرایه‌پردازی ویژه‌ی نوازندگی‌اش که شامل به‌کارگیریِ هر پنج انگشت دو دست است، ترکیب کرد. استادان موسیقی همچون موریس بژار، یهودی منوهین، موسی معروفی و ژان دورینگ او را موسیقی‌دانی بزرگ و استاد یگانه تنبور دانسته‌اند.

فهرست:
۱. فرنگی
۲. دستگاه هفت خوان رستم
۳. ذكرها
۴. دستگاه شاه حسینی
۵. هلپركه

«دیوانه‌تر Spellbound» نام سومین آلبوم «حامد نیک‌پی» آهنگ‌ساز، و خواننده‌ی‌ ایرانیِ مقیم آمریکا است که در سال ۲۰۱۰ در هشت تراک به دست «Zang Records» منتشر شد. آلبوم «دیوانه‌تر» موسیقیِ تلفیقی‌ است که «حامد نیک‌پی» آهنگ‌سازی آن‌را از گونه‌های متفاوتِ «موسیقی ایرانی»، «موسیقی جاز»، «فلامنکو» و «World Music» الهام گرفته است. اشعار این آلبوم از «مولوی»، «فریدون مشیری» و «عماد خراسانی» است.

بس در سرِ زلفِ بُتان جا کردی ای دل
ما را میانِ خَلق رسوا کردی ای دل
غافل مرا از فکر فردا کردی ای دل
تا از کجا ما را تو پیدا کردی ای دل؟
روزم سیه، حالم تبه، کردی تو کردی
ای دل بسوزی هر گُنَه، کردی تو کردی
ای دل بلا، ای دل بلا، ای دل بلایی
ای دل سزاواری که دایم مبتلایی
مجنون شبی دیوانه‌ام، کردی تو کردی
از خویشتن بیگانه‌ام، کردی تو کردی
ای دل بلا، ای دل بلا، ای دل بلایی
ای دل سزاواری که دایم مبتلایی
هرکس که باشد همچو تو ای دل، دلِ او
آسان نگردد تا ابد یک مشکلِ او

فهرست:
۱. سلامِ دل
۲. زنجیر
۳. رسوا
۴. بِنمای رُخ
۵. هر نَفَس
۶. مَپُرس
۷. صد گونه
۸. نجوا

برگرفته از CdBaby

«آثار درویش خان» نام مجموعه‌ی ۳ سی‌دیِ گروه‌نوازیِ و تک‌نوازیِ موسیقیِ ایرانی از ساخته‌های «غلامحسین درویش معروف به درویش خان» به نام‌های «کرشمه»، «پریزاد» و «دل‌کش» است که تنظیم و سرپرستی نوازندگان ‌آن‌را «فرامرز پایور» بر عهده داشته و به‌دست «ماهور» در دی‌ماه سال ۱۳۸۵ منتشر شده است.

نامِ سی‌دیِ نخستِ آلبوم «آثار درویش خان» «کرشمه»، و در «دستگاه سه‌گاه» و «آواز افشاری»‌ اســت.

نامِ سی‌دیِ دوم آلبــــــوم «آثار درویش خان» «پریـــــزاد»، و در «آواز اصفهان» و «دستگاه ماهــور» اســت.

نامِ سی‌دیِ سوم آلبـــوم «آثار درویش خان» «دل‌کـش»، و در «دستگاه ماهور» و «آواز ابوعــــــطا» ا‌ســت.

هنرمندان:
سنتور: فرامرز پایور
تار: هوشنگ ظریف
نی: حسن ناهید
کمانچه: رحمت‌الله بدیعی
تمبک: محمد اسماعیلی

برگرفته از جلد اثر و ماهور